OP = OP

169
Illustraties: Jasmijn Evans

We hebben het allemaal ‘druk, druk, druk’. Maar wat als je te veel druk voelt en je langzaam maar zeker opbrandt? Jij&Wij magazine onderzocht wat ongezonde stress met je brein en lijf doet, en hoe je jezelf ertegen kunt wapenen. Op het werk én thuis.

Wie in de wereld van stress en burn-out duikt, stuit al snel op neuropsycholoog Erik Matser (56) die stress als een ramp voor de samenleving ziet. In Jip en Janneke-taal legt hij ons uit wat er gebeurt bij stress. “Bij overprikkeling maakt je lichaam adrenaline en cortisol aan. Een beetje ‘gezonde’ stress is niet erg, maar wanneer het chronisch wordt, is de schade groot. We spreken dan van toxic stress. Je angstsysteem slaat dan makkelijker aan, waardoor je sneller en langer onrust ervaart bij overprikkeling. Daarnaast heeft een teveel aan cortisol een nadelig effect op je leerprestaties. Bij mensen die een flinke burn-out hebben gehad, zie je vaak dat de concentratie en het geheugen nooit meer helemaal herstellen.” Ook de fysieke kwalen zijn groot. “Je spierspanning loopt op, waardoor je pijnlijke spieren krijgt en een ‘algeheel malaisegevoel’ ervaart. Daarnaast is je energieniveau laag; na vijftien minuten fietsen kun je al helemaal kapot zijn.” 

Perfectionisme
Om erachter te komen in hoeverre stress een probleem is binnen de retail, trekken we aan de bel bij Robin Spies (29), vitaloog bij INretail. Hij vertelt ons dat met name twintigers met spanningsklachten kampen. “Zij hebben moeite met de werk-privébalans. Ze staan altijd ‘aan’ en nemen te weinig rust. Vaak zijn ze in bed nog met hun telefoon bezig, waardoor ze slecht slapen.” Erik Matser onderstreept de bevindingen van Spies. “Jongeren zijn ontzettend bang om iets te missen. Het eerste wat ze ’s ochtends doen, is op hun telefoon kijken. Daarnaast is perfectionisme een groot probleem. In mijn tijd had je nog de tijd om te ontdekken wat je wilde en studeerde je vanuit passie. Tegenwoordig is prestatiedrang de leidraad.” 

Pascalle Hoevenaars (29), storemanager bij WE Fashion, herkent zich daarin. Ze is herstellende van een burn-out. “Ik begon als assistent-storemanager en wilde zo snel mogelijk storemanager worden. De druk die ik mezelf oplegde, was niet normaal. Ik gaf geen grenzen aan en legde de lat ontoereikend hoog. Dat leidde uiteindelijk tot allerlei klachten: van huilbuilen en paniekaanvallen tot vergeetachtigheid en spanning in mijn benen en hoofd. Ik wist niet meer wat ik leuk vond en ervaarde continu onrust.”

Perfectionisme zat ook Rosemarijn Hermans (45) in de weg. Ze was mede-eigenaar van Tumble ’N Dry en kwam twee jaar geleden overspannen thuis te zitten. “Ik voelde me een schim van mezelf en was heel huilerig. Door gesprekken met de bedrijfsarts en een coach ben ik erachter gekomen, dat niet zozeer de werkdruk mij parten had gespeeld, maar mijn eigen gedachten en overtuigingen. Ik was bang om tekort te schieten. Zelfs na het krijgen van de diagnose voelde ik me schuldig als ik aan het wandelen was. Dan dacht ik: ik had ook kunnen werken of op z’n minst de was op kunnen vouwen.” 

Passie
Om stress en burn-out te voorkomen, is het volgens Erik Matser belangrijk dat iedereen een zoektocht naar zichzelf start. “Als je mensen vraagt wat ze vroeger leuk en belangrijk vonden ligt dat vaak mijlenver van wat ze nu doen. Terwijl, als je iets met passie doet, is het altijd goed. Dan kun je ’s avonds moe zijn, maar is het wel oké.” Matser raadt aan om je gemoedstoestand regelmatig te ‘meten’. “Zolang je je na een werkdag intern rustig voelt, is het goed. Ben je in de avonden en weekenden onrustig? Of zit je afgebrand op de bank? Dan is het tijd voor verandering.” Daarnaast zit de oplossing in beweging. “Ik spreek regelmatig mensen die op het werk niet eens tijd hebben om naar het toilet te gaan, laat staan om een ommetje te maken. Dat is tegennatuurlijk! Wij zijn gemaakt om te bewegen.”

Werkgevers kunnen hierin faciliteren, meent Robin Spies. “Denk aan het vrijmaken van budget voor sportactiviteiten. Maar het belangrijkste is dat de dialoog wordt aangegaan: vragen wat medewerkers nodig hebben om lekker in hun vel te zitten. Want dat is voor iedereen anders. Iemand die de kinderen naar school moet brengen en daardoor altijd gehaast binnenkomt, kan het bijvoorbeeld veel rust geven als hij een half uur later mag beginnen. Terwijl een ander gebaat is bij scholingsmogelijkheden of gezonde voeding op de werkvloer.” Volgens Spies is vitaliteit de afgelopen jaren een belangrijk topic geworden. “Men ziet in dat goed werkgeverschap belangrijk is om bekwaam personeel te vinden en te houden. Bovendien: als je goed bent voor je medewerkers, zijn zij dat ook voor de klanten.”

Bevrijdend
Pascalle staat inmiddels weer op de winkelvloer. “Ik werk nu in een ander filiaal en ga met plezier naar mijn werk. Dat is zo fijn! In de toekomst lijkt het me leuk om retailteams te coachen en ondersteunen, maar voor nu zit ik hier op mijn plek.”

Rosemarijn vond het tijd voor een volgende stap en gooide het roer om. “Ik heb mezelf de vraag gesteld of ik de draad wilde oppakken of het moment wilde gebruiken om te bedenken wat ik écht wilde. Ik heb voor dat laatste gekozen en een opleiding tot stress- en burn-outcounselor gevolgd. Sinds kort heb ik mijn eigen praktijk, IPSUM-Counselling, en help ik vrouwelijke managers met stress en burn-outklachten om inzicht te krijgen in zichzelf. Het mooiste cadeau dat je iemand kunt geven.” Ze bruist weer van energie. “Ik doe iets vanuit mijn hart en focus me op de dingen die ik écht belangrijk vind.”

Ook Pascalle voelt zich weer als vanouds. “Mijn vriendinnen hebben vaak gezegd dat ze zo graag wilden dat ik weer ‘mijn blije zelf’ zou zijn. Dan dacht ik: dat ben ik toch, ik ben niet depressief. Nu pas realiseer ik me hoe anders ik was. Het voelt heel bevrijdend om weer mezelf te zijn.”